FOS | Nieuws: FOSFOR 3-2005

11.11.11 staat weer voor de deur. Maar dit keer wordt het toch speciaal. Want in oktober start de campagne 2015 De tijd loopt, een samenwerkingsverband van verschillende Noord-Zuidorganisaties, waaronder FOS, dat tien jaar zal duren.

Zoveel tijd hebben we immers nog om de fameuze Millenniumdoelstellingen te halen. 191 landen ondertekenden vijf jaar geleden een akkoord om tegen 2015 de armoede in de wereld te halveren. Met een aantal maatregelen willen ze de situatie van onderwijs, gezondheidszorg, vrouwen en milieu in het Zuiden verbeteren.

Maar voor de Vlaamse - en wereldwijde - Noord-Zuidbeweging is dat niet genoeg. We zijn nu vijf jaar verder en er is nog niet veel gebeurd. Daarom voeren we actie om onze politici aan hun belofte te herinneren. En om de lat hoger te leggen. Armoede moet helemaal de wereld uit!

In dit themanummer lees je er meer over. Met FOS zijn we actief lid van 11.11.11, de pluralistische koepel van de Noord-Zuidbeweging in Vlaanderen. Sluit je als Fosser (M/V) aan bij het 11.11.11-comité in je gemeente en vraag hoe je kan helpen. Keuze genoeg. Dóen!

Mijn gedacht

‘De millenniumdoelstellingen zijn de zoveelste loze belofte van de internationale gemeenschap om iets te veranderen aan de onrechtvaardige Noord-Zuidverhoudingen’

Anke Van Lancker, Internationaal Secretaris van animo en co-voorzitter sp.a-werkgroep globalisering

Ook al is ‘armen helpen’ sinds kort een hip thema, van de mooie woorden van onze wereldleiders komt totnogtoe weinig in huis. De 0,7% norm dateert van de sixties, vandaag wordt hij nog steeds niet gehaald. Volgens Jeffrey D. Sachs, directeur van het Earth Institute, zou voor de doelstellingen nochtans 0,54% van de rijkdom van de rijke landen volstaan. Objectieven stellen zonder concrete uitwerking van wie, wat of hoe, is zinloos op langere termijn. Dat ze maar eens op zoek gaan naar structurele oplossingen in plaats van eendagsbeslissingen.

‘Ecuador – zoals trouwens alle landen in het Zuiden – ondertekent voortdurend allerhande verklaringen waarmee het later niets doet. Als de overheid iets ondertekent, heeft ze de plicht om haar bevolking daarover te informeren. De meeste mensen en organisaties kennen de MDG’s niet. Zelf had ik er vaag iets over opgevangen in de pers. Nochtans denk ik dat het een sterk instrument kan zijn.’

De acht millenniumdoelstellingen

In september 2000 werd in New York een Algemene Vergadering van de VN gehouden. Alle lidstaten van de VN bekrachtigden daar de Millennium Verklaring. Daarin staan acht Millennium Development Goals (MDG's) met 48 verifieerbare indicatoren. Om armoede en honger te bestrijden en onderwijs, gezondheidszorg, de status van vrouwen en het milieu te verbeteren. Alle regeringen hebben beloofd om de doelstellingen gezamenlijk te realiseren tegen 2015.

Voor het eerst in jaren onstaat zo een mobiliserend verhaal voor iedereen die werkt aan ontwikkelingssamenwerking én wellicht ook voor een breder publiek.

De Millenniumdoelstellingen kunnen een belangrijke stap zijn in de strijd tegen armoede. Deze beloftes moeten ingelost worden.

De doelstellingen leveren kwantificeerbare gegevens die makkelijk controleerbaar zijn. Excuses om engagementen niet na te komen vallen zo weg.

Maar de Noord-Zuidbeweging wil méér. We willen een structurele aanpak. Geen oplapwerk. We willen dit in overleg met regeringen en organisaties in ontwikkelingslanden.

Zijn de doelstellingen wel voldoende ambitieus en omvattend? Een halvering kan nooit genoeg zijn. We willen armoede helemaal de wereld uit.

De factor Arbeid wordt in de MDG’s zwaar onderbelicht en onderschat. Een vermindering van de werkloosheid staat niet bij de opgesomde doelen.

MDG 3 over Gender wordt nogal eng ingevuld. Een genderbeleid is veel meer dan zorgen dat er voldoende meisjes naar school gaan. In elke doelstelling moet specifieke aandacht gaan naar het genderaspect. Alleen zo wordt op duurzame wijze rekening gehouden met de rol van vrouwen in ontwikkeling.

MDG 8 gaat over ‘mondiaal partnership’ en over de verplichtingen die het Noorden moet nakomen. Uitgerekend hier zijn de doelstellingen vaag en ontbreekt een deadline. De plichten van het Noorden concreet maken zien we dan ook als onze opdracht.

Je kan meewerken aan de realisatie van de Millenniumdoelstellingen. Surf naar www.detijdloopt.be

Gendergelijkheid niet voor morgen

De millenniumdoelstellingen vormen geen belangrijk thema in het bewustzijn van de maquila-arbeidster. Maar met de problematiek van de ontwikkelingsdoelstellingen, dáár worden de arbeidsters van de maquilasector dagelijks mee geconfronteerd. Onze Hondurese medewerkster Laura Vera geeft haar kijk op de zaak.

Een tropische ochtend, 6.30u. Het is maandag, maar het zou elke werkdag kunnen zijn. De ingang van de vrijhandelszone (zona franca) doet aan als de rumoerige straten van de Oostmarkt van Managua op de zondag na betaaldag. Het is indrukwekkend om de duizenden mensen te zien, die ´s ochtends naar binnen gaan om te werken, om werk te zoeken, of om iets te verkopen.

De busrit is het enige moment om op de hoogte te komen van wat er gebeurt in de wereld. Daarna val je ten prooi aan de eentonigheid en het lawaai van de fabrieken. Met hun verstikkende hitte en hun stof dat je longen vernietigt. Aan de scheldpartijen en de vele vormen van misbruik.

De maquilasector heeft een hoog percentage vrouwelijke werknemers (70 tot 80 % van de arbeiders zijn vrouwen). Jonge, gewoonlijk alleenstaande moeders, die kostwinner van het gezin zijn. Vrouwen die een lager loon krijgen dan hun mannelijke collega´s voor hetzelfde werk, ondanks het feit dat ze dezelfde diploma’s bezitten.

De armoede op het platteland heeft ze naar de steden gedreven, naar de fabrieken. Maar die armoede is nog steeds alom aanwezig. Het salaris van de maquila kan ze in enkele gevallen uit de statistieken van extreme armoede halen - mensen die minder dan 1 dollar per dag verdienen - maar de omstandigheden waarin ze leven zijn niettemin miserabel. Zo is hun toegang tot onderwijs bijvoorbeeld niet gegarandeerd en zijn gezonde arbeidsomstandigheden en gezondheidszorg voor moeder en kind onbekend.

De armoede is ook dagelijks aanwezig in het werk door de schendingen van arbeidsrechten en het totale gebrek aan arbeidszekerheid. Zo worden ook de gevolgen van de internationale economische verdragen goed zichtbaar. Door de flexibilisering is de situatie van de arbeidsters in de maquilasector verslechterd. Zo zijn er vele bedrijfssluitingen - tot nu toe 13 in Honduras - die het gevolg zijn van de zoektocht naar landen met goedkopere arbeidskrachten en minder strenge arbeidswetgeving, zoal bijvoorbeeld Nicaragua.

Fos steunt het werk van de vakbonden in de maquilasector. En daarmee ook de strijd om betere werkomstandigheden en een gelijkwaardige behandeling voor vrouwen binnen de vakbonden en in de sector als geheel. Het bewustwordingsproces rond de gelijkwaardigheid van vrouwen binnen de vakbond is pas het begin van het echte werk.

We geven vorming over arbeidsrechten, zodat de arbeidsters weten langs welke wegen zij hun rechten kunnen opeisen. Ook steunen we ze bij het verspreiden van informatie over de situatie in de maquilasector, op nationaal en internationaal niveau.

De bedragen die de ontwikkelde landen investeren om de armoede terug te dringen zijn beschamend klein, en zijn de afgelopen decennia nog gezakt. Maar om de strijd aan te gaan met de mondiale armoede is meer nodig dan geld alleen. De verwachtingen van de arme landen worden ook in de kiem gesmoord door onrechtvaardige internationale handelsregels, de geweldadige gevolgen van de wapenhandel en de gebrekkige toegang tot gezondheidszorg. De regeringen van arme landen moeten bovendien voldoen aan de afspraken rond de strijd tegen de armoede. Maar zonder geld zijn ze niet in staat om internationale handelsrelaties en investeringsmogelijkheden te benutten, of de basisrechten van hun burgers rond educatie en gezondheidszorg te verdedigen.

Het is ook heel belangrijk om in deze strijd voor betere arbeidsomstandigheden met andere groepen in de wereld samen te werken. De contacten met de consument - zoals bijvoorbeeld in de Schone Kleren Campagne - en met de lokale gemeenschap, zijn een belangrijk strategisch wapen in het bewaken en handhaven van de arbeidsrechten.

Uiteindelijk zijn de problemen waar de millenniumdoelstellingen om draaien van groot belang. We kunnen veel veranderen, als er maar een duidelijke wil is. Daarom moeten we deze doelstellingen benadrukken en niet alleen eisen dat het beschikbare geld geïnvesteerd wordt. Ook moeten de noodzakelijke veranderingen plaatsvinden die bepalen of het geld terechtkomt waar ontwikkelingen een kans hebben.

Laten we zoeken naar mogelijkheden om de doelstellingen, waaraan alle landen zich tot 2015 met hun handtekening hebben verbonden, bekender te maken. Laat deze kans niet voorbijgaan. Opdat op maandag in de zona franca de mensen zonder angst voor hun gezondheid of voor misbruik naar hun werk kunnen gaan, omdat hun rechten worden gerespecteerd.

“Uiteindelijk klinken de millenniumdoelstellingen goed”

Marcelina Moreno is een jonge vrouw uit de maquilasector die momenteel in de vakbondskoepel La Mesa Laboral Sindical de la Maquila (MLSM) werkt aan internationale relaties. Het is een aktieve vrouw, die veel lacht en goed op de hoogte is. Daarom leek het een goed idee om met haar te praten over de millenniumdoelstellingen en de situatie in de maquilasector in Nicaragua.

Marcelina heeft nog nooit gehoord van de doelstellingen en na een korte introductie zegt ze: ‘Ik had iets gehoord over het terugdringen van de armoede, over de programma´s rond de strijd tegen HIV/aids, maar nooit over de millenniumdoelstellingen. Maar het lijken mij heel belangrijke thema´s voor ons in de maquila. We hebben hier met meerdere van de genoemde problemen te maken.’

"We leven hier met een enorm gebrek aan kennis, want de statistieken worden gewoonlijk gemanipuleerd. Wanneer ze bijvoorbeeld praten over ondervoeding van kinderen wordt er gesjoemeld met de norm waarmee ondervoeding wordt vastgesteld. Zo presenteren ze een lagere graad van ondervoeding terwijl in werkelijkheid niet de ondervoeding verminderd is maar de norm is aangepast.

We zouden graag zien dat het Nationaal Instituut voor Sociale Zekerheid (INSS) ons informatie zou verschaffen over het thema ‘gezondheid van moeder en kind’. Over de gevolgen van het werk voor de moeders en de gezondheid van hun kinderen. Maar ze gaven ons geen toegang tot die informatie. We zoeken ook uit hoeveel fabrieken achterstallige betalingen hebben bij het INSS. We weten dat veel fabrieken niet de verplichte 12,5% betalen. We hebben een formele aanvraag gedaan en ze zijn nu bezig met de formaliteiten, maar het is moeilijk om de informatie los te krijgen.

Volgens de wet en de arbeidscodes moet er op de werkplekken kinderopvang zijn, maar in de praktijk wordt dit niet nagekomen. Wettelijk krijg je 28 dagen verlof vóór de bevalling en 56 na de bevalling. Door het werk in de maquilasector komen veel vroegtijdige bevallingen voor. In die gevallen krijgt een vrouw slechts 44 dagen uitbetaald. Hier schiet het INSS erg tekort, want zij moeten ingrijpen en de verlofdagen vaststellen wanneer de wet niet wordt nageleefd. De salarissen die vrouwen in de maquilasector ontvangen liggen lager dan die van de mannen, met als argument dat de mannen sneller zouden werken. Dit blijft zo hoewel ze best weten dat het verschil in vaardigheid per persoon en de werkervaring in de praktijk het tempo bepalen.

Ik denk dat we de afgelopen vijf jaar qua arbeidsrechten achteruit zijn gegaan. We hebben een goede arbeidswetgeving, maar door de verplichte arbeidsflexibiliseringen worden onze rechten geschonden. Zowel de gezondheid als de sociale rechten verslechteren.

Uiteindelijk klinken de millenniumdoestellingen goed. Het zou een grote economische vooruitgang betekenen en een kans op een grotere deelname van vrouwen op alle niveau´s. Maar deze doelstellingen en akkoorden moeten bekender worden. Zo kunnen we eisen en controleren of ze zijn nagekomen. Ik zou er graag meer over willen weten.’

Auteur: Laura Vera, medewerkster FOS Honduras
Vertaling: Frank Lensink, assistent-coördinator Centraal-Amerika

Expeditie Awethu geslaagd

Van 14 tot 18 juli vond in Landen ‘Expeditie Awethu’ plaats, de trefweek van FOS en MJA met 3 Zuid-Afrikaanse en 14 Belgische deelnemers. Het werden vijf zonnige dagen vol interculturele avonturen, met als rode draad HIV/Aids in België en Zuid-Afrika. Deelneemster Ellen :« Het was een echt fijn kamp met een goede mix van debatten en spellen over HIV/Aids. Ook de groepssfeer was perfect. Iedereen kon zichzelf zijn ! » .

Een van de meest beklijvende ervaringen was het gesprek met een Vlaamse man met aids, over leven met aids : « Toen dacht ik echt : hij is gewoon een mens met een leven, hij moet de kans krijgen om daar iets van te maken, en met hem alle HIV/Aidspatiënten,» zo vatte Esther haar indruk samen.

Tijdens allerhande activiteiten en spellen verzamelden de deelnemers rode lappen stof die ze aan elkaar hebben genaaid tot een reusachtige Red Ribbon – het rode lintje dat symbool staat voor de solidariteit met HIV/Aidspatiënten wereldwijd. Een mooi uitgangspunt voor toekomstige acties…

Kraantjeswater 100 keer duurder?

Drinken, koken, kleren wassen, douchen, afwassen, poetsen, … we doen het allemaal met water. Wie water verkoopt, kan op zes miljard klanten per dag rekenen. Heel wat grote bedrijven zijn dus vragende partij om water te privatiseren. FOS en VIVA-SVV West-Vlaanderen peilden in mei de mening van 848 mensen over deze onrustwekkende evolutie. Wat zou u doen als ons kraantjeswater 100 keer duurder zou worden?

Eén op drie zegt niets meer te kunnen veranderen, omdat ze al zuinig zijn. De rest ziet wel nog ruimte voor verbetering: bijna 40% zou overschakelen naar regenwater om de WC door te spoelen, en 14 % zou ervoor kiezen om de auto minder te poetsen.

Water besparen om ontwikkelingslanden te helpen

In België kost kraantjeswater op dit moment 0,0015 euro per liter. We geven gemiddeld een half procent van ons inkomen uit aan water. In Zuid-Afrika, op de plaatsen waar watervoorziening al geprivatiseerd is, is dat vaak dertig procent, of 60 keer zoveel als wij!

Wereldwijd zijn er 1,2 miljard mensen die geen toegang hebben tot water, omdat het te duur is of niet beschikbaar. Zij drinken vervuild water, en kunnen enkel hopen dat ze niet ziek worden. Vervuild water is nochtans de oorzaak van 80% van alle ziekten in ontwikkelingslanden.

Dat kom je te weten tijdens de actie die we samen met de West-Vlaamse mutualiteit Bond Moyson lanceren.

Na de tsunami

Arbeiter Samariter Bund (ASB) – de Duitse zusterorganisatie van FOS – is actief in Sri Lanka, en helpt mee aan de heropbouw van de zwaar getroffen streek. Ook FOS draagt bij met het geld dat we van onze vele storters kregen.

Na de eerste hulp is er nu nood aan langetermijnprojecten. ASB gaat in Kilinochchi een centrum voor gehandicapten oprichten, samen met lokale partners. Fysiek en mentaal gehandicapten zullen allerhande raad en bijstand krijgen, om bijvoorbeeld aangepaste huisvesting, opleiding en een job te vinden. Of ze gehandicapt zijn bij geboorte, door ziekte of ongeval, of slachtoffer werden van de tsunami of het oorlogsgeweld speelt daarbij geen rol.

2015 De tijd loopt

Voor het eerst in de geschiedenis bestaat een wereldwijd engagement om op relatief korte tijd de armoede fors terug te dringen. Die kans willen we niet voorbij laten gaan.

Onder het motto '2015 – De tijd loopt' bundelt de Vlaamse Noord-Zuidbeweging haar krachten en zet ze haar volle gewicht achter de Millenniumdoelstellingen. En dat voor de volgende 10 jaar. Wat de Kyoto-normen zijn voor de milieubeweging, moeten de Millenniumdoelstellingen worden voor de Noord-Zuidbeweging. Pas als de naambekendheid er is, kan de interesse groeien en kan het publieke debat gevoerd worden. Daarom heeft de 11.11.11-campagne in het najaar als opdracht aan het brede publiek duidelijk te maken waar dat onmogelijk lange woord voor staat.

Als in het herfstweekend van 22 en 23 oktober de nevel optrekt, zullen Vlaanderen en Brussel volhangen met witte banden. Die moeten de bevolking in alle talen duidelijk maken dat de Noord-Zuidbeweging de armoede helemaal de wereld uit wil.

Limburgs Wereldfeest onder stralend zonnetje

De laatste zondag van de vakantie lag de wereld voor één dag in Bokrijk. Meer dan 18.000 (!) bezoekers lieten zich verrassen door vreemde culturen, klanken en smaken onder een stralend Limburgs zonnetje. Het Wereldfeest is een initiatief van de provincie Limburg in samenwerking met het Limburgs Platform Ontwikkelingssamenwerking (LPOS). Bijna 80 organisaties, waaronder FOS-Socsol-Limburg, en meer dan 150 vrijwilligers vinden mekaar om een leerrijk en kleurrijk - en gratis - verhaal te brengen uit alle werelddelen. ‘Water wereldwijd’ was de rode draad voor animatie en informatie in het educatief dorp. Ook de campagne ‘2015 De Tijd Loopt’ kreeg ruime aandacht en belangstelling. De witte polsbandjes “Make Poverty History’ vlogen de gemeenschappelijke NGO-tent uit. Je kon ook proeven van heerlijke wereldmuziek, een verrassende wereldmarkt, exotische wereldhapjes of luisteren naar een boeiend gesprek met wereldburgers.

Bolivia op de goede weg, maar…

‘MDG 8 is de enige politieke doelstelling: een wereldwijd ontwikkelingsverbond uitbouwen.’

In 2004 is in Bolivia een comité (UDAPE) opgericht om de Millenniumdoelstellingen te halen, met onder andere mensen van de ministeries en van het Nationale Bureau voor Statistiek.

Volgens het pas gepubliceerde UDAPE-rapport over de periode 2003-2004 is de vooruitgang bemoedigend, en zullen zo goed als alle opgevolgde doelstellingen worden bereikt tegen 2015.

Toch lag de gemiddelde groei van het Bruto Binnenlands Product tussen 1996 en 2001 lager dan de bevolkingsgroei en vertoont de werkloosheid een groeiende tendens. De armoede is groter geworden, behalve in de stad waar ze stabiel bleef. De toegang tot een aantal basisvoorzieningen is wat verbeterd. Bovendien tonen de analyses van het Studiecentrum rond Arbeids- en Landbouwontwikkeling (CEDLA) dat ook de sociale ongelijkheid is toegenomen: de deelname van de armste 10% van de bevolking in de totale inkomsten is gedaald met 15% terwijl die bij de rijkste 10% is toegenomen met 16%.

Volgens Javier Gomez, onderzoeker van CEDLA, geeft het UDAPE-rapport de situatie van het land niet volledig nauwkeurig weer. Zo kozen ze voor de monitoring van ‘zachte’ indicatoren als ‘de toegang tot drinkwater’ in plaats van ‘harde’ indicatoren als ‘recht op grondeigendom’. Maar ook de duurzaamheid van de bereikte resultaten is onzeker, want de overheidsfinanciën verkeren al vijftien jaar in moeilijkheden.

Javier Gomez: ‘De infrastructuur voor medische zorg is duidelijk verbeterd (MDG 4,5 en 6). Maar het hoge aantal inentingen is bijvoorbeeld alleen maar mogelijk door donaties. En de regering heeft het moeilijk om de salarissen en het onderhoud en vernieuwing van de technologie te betalen. Dezelfde moeilijkheden doen zich voor in het staatsonderwijs. Bovendien gaat beter onderwijs niet hand in hand met nieuwe of betere werkgelegenheid. De band tussen onderwijs en ontwikkeling is niet zo vanzelfsprekend!

Op milieuvlak is geen vooruitgang geboekt (MDG 7). Wel worden de problemen beter opgevolgd. De bevolking heeft meer toegang tot drinkwater, maar alleen dankzij de donorhulp. De staat voorziet geen onderhoud op lange termijn van deze infrastructuur.

Tenslotte is er een betere gendergelijkheid (MDG 3), hoewel dat vooral komt door een beter genderevenwicht in de leerlingenpopulatie. Maar dat betekent niet dat de participatie van vrouwen in machtsstructuren is verbeterd.

De vooruitgang is dus in grote mate toe te schrijven aan de internationale donorhulp en aan nieuwe leningen: slechts 50% van de staatsinvesteringen wordt gefinancierd met belastingsinkomsten, de rest komt van kredieten en/of donorfondsen. Van die eerste helft komt 30% van bedrijfswinsten. Het grootste deel komt van de BTW die alle burgers betalen op zowel luxe- als massaconsumptieproducten. Sinds 1990 zijn de sociale uitgaven duidelijk gestegen maar de fiscale druk is nog sterker toegenomen. Terwijl de regering geeft met de ene hand, neemt ze dus nog meer weg met de andere hand.

‘MDG 8 is de enige politieke doelstelling: een wereldwijd ontwikkelingsverbond uitbouwen. Door monitoring van het handelssysteem, de buitenlandse schuld of de strategieën die aan de jongeren een waardige en productieve job geven, zou het comité de effecten van de vrijhandel en de schuldverlichting kunnen vergelijken met de sociale interventies. Maar wonderlijk genoeg hebben ze ervoor gekozen om de monitoring van MDG 8 te beperken tot de toegang tot essentiële medicamenten. ‘

‘Al bij al kunnen de Millenniumdoelstellingen zowel interessant als oninteressant zijn. Bolivia is met de Millenniumdoelstellingen dus op de goede weg, maar de armoede blijft bestaan en de sociale ongelijkheid neemt toe. Dat zorgt voor constante spanning onder de bevolking. Er zijn vele twijfels. Zullen de verbeteringen in onderwijs en gezondheidszorg of vrijhandel en krediet wel leiden tot ontwikkeling? En het is niet omdat we de doelstellingen in 2015 halen, dat de resultaten duurzaam zullen zijn!‘

Wereldkeuken: Kip met pruimen en rozijnen

Verras je vrienden met deze gemakkelijke en smakelijke Marokkaanse schotel. Het moet niet altijd konijn met pruimen zijn!

Ui, look, kaneel, gemberpoeder, peper en zout, sinaassap, water en honing toevoegen.

Toevoegen: zout, 1 koffielepel suiker, 1 eetlepel olijfolie, kaneelpoeder, muskaatnoot, 30 g gehakte en geroosterde amandelnoten en 30 g gehakte en geroosterde cashewnoten.

FOS-spotting

Waar vind je FOS de komende maanden? Voor meer informatie over deze activiteiten, kan je surfen naar www.fos-socsol.be of bellen naar 02/552 03 00.

home > nieuws > Fosfor

FOSFOR nr. 3 (september – oktober – november 2005)

Edito