Inhoudstafel :
Beste lezer,
We zeggen het nu al een jaar: werknemers zijn geen gereedschap! Dat was de
boodschap van de najaarscampagne van vorig jaar en in het voorjaar herhaalden we
die boodschap. We voegden eraan toe dat vrijheid van vereniging de eerste stap
is naar waardig werk, en dat die vrijheid dus moet gerespecteerd worden. En dit
najaar gaan we door met deze campagne over Waardig Werk. We zullen er blijven op
hameren dat werknemers geen gereedschap zijn. We moeten het erin hameren bij
onze dames en heren beleidsmakers: uitbuiting van werknemers moet bij wet
verboden worden, waar ook ter wereld!
Wie hamert, wordt gehoord: daarvan ben ik overtuigd. Dat blijkt ook uit de
resolutie die het Belgisch parlement deze zomer goedkeurde, en die stelt dat
sociale normen deel moeten uitmaken van de afspraken die België op
internationaal niveau maakt. Een veelbelovende resolutie, waar heel wat
campagnewerk aan is vooraf gegaan. Maar ze is lang geen eindpunt in de strijd
voor waardig werk, eerder een lichtpuntje op een lange, nog af te leggen weg. Nu
komt het erop aan om deze mooie woorden waar te maken. Blijven hameren dus!
Annuschka Vandewalle
Algemeen Secretaris fos-socialistische solidariteit
FOSFOR: inhoudstabel
Stelling “Zolang de Belgische belangen niet worden geraakt, liggen
politici niet wakker van de arbeidsrechten in het Zuiden.”
Noord: Eén feit is zeker, te weinig mensen liggen wakker van de
arbeidsomstandigheden en rechten van de mensen in het Zuiden. Er wordt dan ook
te weinig, bijvoorbeeld in de media, gesproken over problemen zoals deze die
zich nu in Honduras voordoen. Het blijft voor het merendeel van de mensen een
ver-van-mijn-bedshow. Misschien wordt het dan ook tijd om langs vakbonds- en
politieke weg druk uit te oefenen op de nationale en Europese instanties. Ik
denk dat er door druk van internationale instanties en eventuele bemiddeling
veel kan bereikt worden.
Benny Wullems, delegee ABVV West-Vlaanderen
Zuid: Van België, als westers land, zou je eigenlijk een meer humane
opstelling mogen verwachten vanuit een hoger sociaal bewustzijn. De ervaring
heeft ons echter geleerd dat dit meestal niet het geval is en dat Europese
landen, ondanks hun rijkdom en ontwikkeling, toch vooral hun eigen economische
belangen blijven najagen. We weten echter ook dat we gelukkig wel op echte
solidariteit vanuit de arbeidersbeweging daar kunnen rekenen.
Fabia Gutierrez, voorzitter van de Hondurese vakbondsfederatie Fesitradeh
Sluit je aan bij de fos-groep op
www.facebook.com
en zet de discussie verder!
FOSFOR: inhoudstabel
De strijd tegen onderaanneming in Honduras
De coup die eind juni 2009 in Honduras plaatsvond, maakte abrupt een einde
aan de jubelstemming binnen de vakbeweging. Die stond op het punt om de vruchten
te plukken van een jarenlange strijd tegen onderaanneming. Toch is niet alles
verloren.
In de suikersector is al een lange weg afgelegd sinds ‘onderaanneming’ of
‘uitbesteding’ eind de jaren ’90 de kop op stak. Justo Pastor van de vakbond
Sitiamash, partner van fos: “De suikerfabrieken begonnen steeds meer rietkappers
aan te nemen via onderaannemers in plaats van ze zelf te contracteren. Dat begon
mondjesmaat en in het begin hadden we het nauwelijks door. Vanaf het jaar 2000
raakte het proces in een stroomversnelling en tijdens de suikerrietoogst van
2003 werden alle rietkappers via onderaannemers aangesteld.” En dat wil zeggen:
informeel, zonder contract, en dus zonder dat iemand toezicht houdt op hun
rechten. Want voor de overheid is de controle op naleving van de wetgeving
onmogelijk. De onderaannemers bestaan als bedrijf vaak alleen maar in naam en
zijn in werkelijkheid voor overheidsinstanties onvindbaar. Ze staan niet
geregistreerd bij de arbeidsinspectie, noch bij de gemeenten en ook dragen zij
veelal geen belastingen af.
Zelfkritiek
De rietkappers zijn dus geheel afhankelijk van de onderaannemers voor wie ze
werken. Erasto Reyes van Sitiamash: “Deze koppelbazen strijken bijna de helft
van hun inkomsten op, alleen maar om hen aan het werk te zetten. Om hetzelfde te
verdienen als wat ze vroeger in een gewone werkdag van 8 uur kregen, moeten ze
nu veel langer werken. Want de rietkappers worden nu betaald volgens de
hoeveelheid gekapt en bijeengeraapt riet. Om nog een beetje rond te komen,
moeten vrouwen en kinderen helpen om het riet bijeen te rapen. Om 4u ´s ochtends
vertrekken ze uit hun woongemeenschap richting rietvelden. Om 20u of 21u ´s
avonds komen ze doodmoe weer thuis.”
Twee jaar geleden stond het woord “onderaanneming” nog niet in het woordenboek
van de Hondurese vakbonden. Nochtans pasten ondernemers het al jaren toe. Het
werd alleen niet benoemd en er werd niet over gesproken. Justo Pastor: “De
vakbond was zich niet bewust van de bedrijfsstrategie die er achter stak en
besefte ook niet goed wat de gevolgen zouden zijn en wat we er tegen konden
doen. We moeten zelfkritisch zijn en toegeven dat we het toen op zijn beloop
hebben gelaten. Ook binnen de fabriek hebben ze geprobeerd om productietaken via
onderaannemers te laten lopen. Dit heeft de vakbond beter kunnen tegen houden,
omdat ze er dichter bij stond. Al zijn er nu meer tijdelijke arbeidsplaatsen dan
vroeger.”
Geen onderhandelingen
Het argument dat bedrijfsleiders steevast aanvoeren, is dat uitbesteding de
efficiëntie bevordert. Wanneer diensten, zoals onderhoud, flexibel ingezet
kunnen worden, kan het bedrijf zich meer toeleggen op zijn kernactiviteiten.
Alleen stelden de vakbonden steeds vaker vast dat precies die kernactiviteiten
aan allerlei kleine bedrijfjes werden uitbesteed. In de havens ronselen
onderaannemers arbeid(st)ers* voor het zware laad- en loswerk. In de
suikersector gaat het om de rietkap en de zaaiwerkzaamheden: ongeveer 90% van de
werknemers nodig bij het productieproces, werkt via een informele koppelbaas.
Wat daar achter zat, ontdekten de vakbonden bij de CAO-onderhandelingen. De
hoofdondernemingen wilden niet meer onderhandelen over de arbeidsvoorwaarden van
de arbeiders die werkten voor de door hen gecontracteerde bedrijfjes. Deze
arbeiders vielen zogezegd onder de verantwoordelijkheid van deze “zelfstandige”
bedrijfjes.
Eilandjes
Voor Stibys, een vakbond uit de drankindustrie, was eind 2007 de maat vol.
Op hun voorstel bracht fos vijf vakbonden uit verschillende sectoren samen. “Dit
heeft enorm bijgedragen aan de eenwording binnen de vakbeweging en het besef dat
we er alleen samen iets aan kunnen doen,” zegt Carlos H. Reyes, algemeen
secretaris van Stibys.
Door een gezamenlijk onderzoek werd duidelijk dat ondernemers drie grote redenen
hebben om van onderaanneming gebruik te maken. In de eerste plaats is het de
aangewezen manier om de lonen te verlagen en om hun wettelijke sociale
verplichtingen te ontduiken. In de suikerriet- en havensector is dit zelfs de
enige reden om tot uitbesteding over te gaan. Ten tweede is het een manier om
arbeiders flexibel te kunnen inzetten en zonder controle weer te ontslaan
wanneer hen dat uitkomt. En last but not least: je kan arbeiders verdelen over
verschillende kleine bedrijfjes en zo vermijden dat ze zich syndicaal
organiseren. Iets dat de vakbonden ook al voelden aan het afkalvende
ledenaantal.
“De studie heeft ons doen inzien hoe het proces om zich heen grijpt. We hebben
verder gekeken dan onze eigen sector en onze eigen vakbond en gezien dat
ondernemers overal hetzelfde proberen, ook in andere landen. Steeds meer vaste
arbeiders binnen de bedrijven worden vervangen door tijdelijke krachten, die via
onderaannemers worden ingezet. We beseffen dat als we deze tendens niet keren,
we als vakbonden steeds meer in eilandjes veranderen, die boven water proberen
te blijven in een zee van tijdelijk en informeel werk dat wordt verricht door
ongeorganiseerde arbeiders,” aldus Carlos H. Reyes.
Naar de president
Uit hun studiewerk en discussiebijeenkomsten distilleerden de vakbonden een
voorstel om de wetgeving over onderaanneming aan te passen. Zo zou deze praktijk
niet meer voor kernactiviteiten gebruikt mogen worden. Voorts moeten
onderaannemers worden verplicht zich te registreren bij het ministerie van
arbeid en bij de gemeenten. Daarbij moeten ze bewijzen dat ze “werkelijke”
bedrijven zijn, die met eigen kapitaal en productiemiddelen werken. En in de
contracten tussen hoofdbedrijf en onderaannemer moet duidelijk staan dat het
hoofdbedrijf verantwoordelijk blijft voor het nakomen van de arbeidsrechten van
zij die via de onderaannemer werken, wanneer deze in gebreke blijft. Ook heel
belangrijk: arbeiders die voor een onderaannemer werken, moeten voor hetzelfde
werk altijd hetzelfde loon krijgen als de arbeiders in dienst bij het
hoofdbedrijf.
Met dit voorstel gingen de vakbonden de boer op. Een werkgroep moest het
voorstel bespreken met een aantal sleutelpersonen binnen het Hondurese
parlement. Daarnaast gingen ze direct in onderhandeling met de minister van
arbeid en met president Manuel Zelaya. “De eerste vergadering met president Mel
Zelaya en de minister verliep fantastisch. Ze waren zeer geïnteresseerd en
schrokken van de omvang van de illegale onderaannemingspraktijken en wat dit aan
belabberde arbeidsomstandigheden teweeg brengt. Het drong ook tot ze door
hoeveel belastinggeld de overheid jaarlijks misloopt door deze illegale
onderneminkjes. Zelaya zegde ons direct zijn steun toe en gaf de minister
opdracht het voorstel te bestuderen en verder met ons uit te werken, alvorens
het aan het parlement voor te leggen,” zegt Carlos H. Reyes.
Een kink in de kabel
De vakbeweging ontwikkelde een goed contact met de regering van Mel Zelaya
en had voor het eerst het gevoel een president te hebben gevonden die bereid was
te luisteren naar hun voorstellen. De president zelf raakte echter binnen zijn
eigen partij, omwille van diezelfde “gevaarlijke linkse aspiraties”, steeds meer
in diskrediet. Hij had duidelijk de steun verloren van de groep machtige
ondernemers binnen zijn partij. Die wilden hem zo snel mogelijk weg. Een
aanleiding om hem en zijn regering eind juni met een staatsgreep uit te
schakelen, was snel gevonden, toen Zelaya voorstelde om een volksraadpleging te
houden over de wenselijkheid van een stemming om de grondwet ter discussie te
stellen.
De Hondurese vakbeweging kan dus niet langer strijden voor de goedkeuring van
nieuwe wetsvoorstellen. Ze ziet zich gedwongen om in de eerste plaats de
democratie in het land met hand en tand te verdedigen. De repressiecampagne die
zich onder het regime van de nieuwe machthebbers aftekent, richt zich ondermeer
op de vakbondsleiders. Een van de slachtoffers is Carlos H. Reyes, die een
gebroken arm overhield aan een demonstratie eind juli. Na zijn arrestatie kreeg
hij pas na aandringen van een mensenrechtenorganisatie medische hulp.
Desondanks is het duidelijk dat de vakbeweging de afgelopen tijd vooral veel aan
zelfvertrouwen en eenheid heeft gewonnen. Dit is ook goed te zien aan de
vastberadenheid waarmee dagelijks in de straten geprotesteerd wordt tegen de
staatsgreep. Of dit ook voldoende is om zich in de nabije toekomst uit de
houdgreep te bevrijden en onder andere ook de draad rond het genoemde
wetsvoorstel weer op te kunnen pakken, blijft voorlopig een open vraag.
Frank Lensink, fos Midden-Amerika
Op www.fos-socsol.be houden we je op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in
Honduras.
Dat het bij wet wordt geregeld dat je werknemers, waar ook ter
wereld, niet mag uitbuiten. Meer vragen we niet. Maar dan wel met
aandrang. We zullen erop hameren. Hoe? Meer over de campagne Waardig
Werk verder in deze fosfor.
|
|
Honduras telt bijna 7 miljoen inwoners. Een derde van
hen moet met minder dan twee dollar per dag zien te overleven. De armste
tien procent van de bevolking bezit 1.2% van de nationale rijkdom, voor
de tien procent rijkste mensen is dat 58.3%. 40% van de werknemers werkt
in de landbouw, de industrie is goed voor 21% van de tewerkstelling. 6
op de 10 Hondurese werknemers is informeel aan de slag, d.w.z. zonder
contract of bijvoorbeeld als straatverkoper op zichzelf aangewezen.
Bron: UNDP Human Development Report 2007/2008. |
FOSFOR: inhoudstabel
Harde les, maar ze is wel geleerd
Heel wat problemen van de suikerrietkappers in Honduras zijn terug te leiden
tot één oorzaak: onderaanneming. Ook de vakbond Sitiamash werd bijna op de
knieën gedwongen door deze praktijk, getuigen medewerkers Erasto Reyes en Justo
Pastor.
Justo: “Sitiamash is in een paar jaar tijd bijna 80% van haar leden kwijt
geraakt. De directie van de suikerfabriek erkende hen niet meer, omdat ze
zogezegd voor andere ‘bedrijven’ werkten. Ze konden ook geen aanspraak meer
maken op de arbeidsvoorwaarden in de CAO en betaalden ook geen vakbondsbijdrage
meer. Sitiamash had toen niet de argumenten om te bewijzen dat dit onrechtmatig
was en verloor heel veel inkomsten.”
Erasto: “Met minder leden heb je natuurlijk ook minder mobilisatiekracht.
Wanneer je ook de suikerrietkappers onder je leden hebt, heb je in principe de
mogelijkheid om in de oogsttijd met een staking de hele productie plat te
leggen. De directie is zich daarvan bewust en weet dat ze bij zo’n staking
riskeert heel veel geld te verliezen. Daarom worden de kappers enkel via
onderaanneming tewerk gesteld. Sitiamash verloor dus veel van zijn
strijdbaarheid.”
Een deel van de oplossing lag in de samenwerking met de andere vakbonden, niet?
Justo: “Ja, dat was een verademing en een enorme stimulans. We wisten nauwelijks
iets over onderaanneming en waren niet op de hoogte van de wetgeving. We hebben
samen een studie gemaakt en zijn ons nu bijvoorbeeld veel meer bewust van de
wettelijke verplichtingen die de directie van de suikerfabriek heeft om de
arbeidsrechten van de rietkappers te garanderen, ook als ze via onderaannemers
worden gecontracteerd. De uitwisseling met andere, vaak veel sterkere en actieve
vakbonden, heeft de bestuursleden bovendien ontzettend veel inspiratie gegeven
om zelf ook weer nieuwe initiatieven te nemen en iets te laten zien. Sitiamash
stond er twee jaar geleden slecht voor en was half ingeslapen. Nu zijn er
wekelijks weer volop vergaderingen en heeft de organisatie een nieuwe dynamiek
gekregen.”
Wat doen jullie momenteel tegen onderaanneming?
Justo: “Met de hulp van fos zijn we een grootscheeps offensief begonnen. Het
afgelopen jaar hebben we een groep promotoren opgeleid. Met hen zijn we in de
periode buiten de oogsttijd elk weekend naar de woongemeenschappen van
rietkappers getrokken, om daar met hen te praten over hun arbeidssituatie en om
hen te informeren over hun rechten en de manier waarop de vakbond hen kan
steunen. Zo hebben we meer dan 500 rietkappers georganiseerd. De leiders en
leidsters die we in deze groepen geïdentificeerd hebben, zijn we nu ook aan het
opleiden. De bedoeling is dat zij dit jaar zelf ook andere kappers gaan
organiseren.”
Erasto: “Vanaf juli hopen we eindelijk de onderhandelingen te beginnen over de
nieuwe CAO. In de voorstellen eisen we verschillende verbeteringen in de
werkomstandigheden en beloning van de rietkappers. We hopen de directie te
dwingen om de rietkappers weer als begunstigden in de CAO te accepteren, nu zij
zich syndicaal georganiseerd hebben. Voorlopig doet de directie er echter alles
aan om het begin van de onderhandelingen te vertragen en te blokkeren.”
Frank Lensink, fos Midden-Amerika
Justo Pastor werd op 14 augustus opgepakt. Via www.fos-socsol.be informeren we
over de actualiteit rond de staatsgreep.
FOSFOR: inhoudstabel
Arbeidsrechten, recht op vereniging: allemaal goed en wel. Maar
hoe afdwingbaar zijn die rechten? Bedrijven lappen ze voortdurend en ongestraft
aan hun laars. In dit neoliberale klimaat stikken arbeidsrechten onder rode
lopers, uitgerold om bedrijven en investeringen binnen te halen. Dames en heren
politici, waar zijn de afdwingbare regels? Exotische diersoorten en de
bloemetjes op een alpenweide genieten meer bescherming dan de werknemers in de
textielsector in Thailand. Arbeidsters in de elektronicasector krijgen ook
buiten de werkuren geen toelating om het fabrieksterrein te verlaten. Tussen
twee shifts in worden ze opgeborgen in slaapboxen, zoals gereedschap. Waar zijn
de wetten die dat verbieden? Waar is de controle en waar zijn de sancties?
Uitbuiting van werknemers, waar ook ter wereld, verbieden: dat vragen we, en we
zullen erop hameren. Om te beginnen op 7 oktober, Internationale Dag voor
Waardig Werk, met een ludieke actie in hartje Brussel.
www.waardigwerk.be
FOSFOR: inhoudstabel
Gezondheid is een mensenrecht, maar veel Ecuadoranen zijn niet
op de hoogte van hun rechten. Daarover komen Patricia, Sara en Patricio getuigen
tussen 18 en 30 oktober. Alle drie zijn ze actief bij onze partner Foro Urbano,
een netwerk van organisaties die zich inzetten voor de rechten van de armste
lagen van de bevolking in de grote steden. Ze hebben een solidariteitsband met
FSMB, de socialistische mutualiteiten van Brabant, met wie ze heel wat gemeen
hebben. Beide organisaties werken met doelgroepen zoals jongeren en vrouwen, en
ook FSMB is actief in een aantal grote steden, waaronder Brussel. Aan de hand
van tal van ontmoetingen en bezoeken – onder meer aan een ziekenhuis, een
vluchthuis voor vrouwen, een gezondheidspost voor mensen zonder papieren, enz. –
zullen ze elkaars werking en aanpak leren kennen. [SB]
Fiesta Latina!
Wil jij ook kennis maken met deze partner en met Ecuador? Dat kan op zondag
25 oktober in Brussel. Kom genieten van boeiende gesprekken, optredens, een
hapje en een drankje, een standenmarkt en zoveel meer!
FOSFOR: inhoudstabel
Wie zorgt voor wie? Hoe zorg je? Zorg je ook voor jezelf? Stap
je zorgeloos door het leven? Of maak je je net veel zorgen?
Zorg: daar draait alles om op de Nationale Vrouwendag van 11 november. Tal van
workshops, dans, muziek, debatten, poëzie, standjes en tentoonstellingen
belichten het thema. Dat doen ook de Ladies in Red, waarvan naast ABVV-Vrouwen,
VIVA-SVV en Zij-kant, ook fos deel uitmaakt. Op onze interactieve stand komen we
ook met een Zuiderse blik op ‘zorg’ voor de dag. Kom dus zeker langs op onze
stand, doe mee en wie weet ga je naar huis met onze hoofdprijs! [SV]
FOSFOR: inhoudstabel
“Het vuur moet aanblijven!” Dat was de enthousiaste conclusie
van personeelsleden van de Bond Moyson Oost-Vlaanderen en de vrijwilligers van
de VIVA-Boliviagroep, na het bezoek van onze Boliviaanse partners eind vorig
jaar. De Bond Moyson heeft immers een solidariteitsband met onze Boliviaanse
partners. En het vuur blijft aan: de vonken slaan dit jaar ook over naar het
ABVV en de liefde voor Cuba! ‘Ons Huis’ op de Gentse Vrijdagmarkt gooit de
deuren open voor een knallende Latinodriedaagse. Op woensdag 14 oktober gaan we
van start met de tentoonstelling ‘Cuba, mi amor’. Olga en Adriana, twee
echtgenotes van de Vijf Cubanen die al 11 jaar door de V.S. worden vastgehouden,
komen hun verhaal doen. De dag erna is er een debat over links in
Latijns-Amerika. Wim Leysens, onze regioverantwoordelijke voor Midden-Amerika en
Cuba, is een van de mensen die door een journaliste van MO* op de rooster wordt
gelegd. Op vrijdag sluiten we af met een niet te missen feest. Wees er bij! [IW]
FOSFOR: inhoudstabel
Je ziet ze opduiken op tal van grote en kleine festivalletjes: vrijwilligers en
medewerkers in – soms felbegeerde - T-shirts of petjes, jassen enz. Dat ziet er
mooi en feestelijk uit, maar waar komt die kleding vandaan? Als
organisator/klant kom je al gauw terecht bij een van de meer dan 600 Copy
Centers en Print Shops die ons land rijk is. Deze kleinhandelaars kopen aan bij
groothandelaars, die aankopen bij producenten. En in welke omstandigheden
produceren die? En hoe kan je weten of er geen onmenselijk lange uren tegen
onwaardig lage lonen gemoeid zijn met die stukjes textiel? Om je daarvan te
verzekeren, kan je als aankoper best kleding kopen van een producent die de
internationale arbeidsnormen wil naleven en onafhankelijke controle aanvaardt.
Dat is bijvoorbeeld het geval met de bedrijven die aangesloten zijn bij de Fair
Wear Foundation. In ons land zijn dat er momenteel twee, namelijk Sparkling
Ideas en ACP. ‘Nog maar’ twee, maar als iedereen zijn leveranciers hierop
aanspreekt, worden het er ongetwijfeld een pak meer! [IW]
Doen!
Organiseer je wel eens een evenement, of ken je mensen die dat doen? Dan is
www.schonetshirts.be iets voor jou en hen! Een initiatief van de Schone Kleren
Campagne, waarvan fos deel uitmaakt.
Win!
Wil je wel eens weten hoe jouw favoriete kledingmerken scoren op vlak van Schone
Kleren? Dat kan! 33 grote merken, van Asics tot Zeeman, werden onder de loep
gelegd. De resultaten vind je in de brochure ‘Wij willen Schone Kleren!’. Stuur
voor 30 oktober een e-mail naar isabel.wagemans@fos-socsol.be. Onder de
deelnemers verloten we één exemplaar.
FOSFOR: inhoudstabel
Sinds het einde van de apartheid in 1994 won het ANC in
Zuid-Afrika keer op keer de verkiezingen. Dat was ook het geval in april dit
jaar. Maar de vakbond SiSo is niet te spreken over het beleid.
Voor de landarbeiders, een van Zuid-Afrika’s meest gemarginaliseerde
bevolkingsgroepen, is er de afgelopen 15 jaar te weinig ten goede veranderd. Dat
vindt Wendy Pekeur, de Algemeen Secretaris van fos-partner Sikhula Sonke (SiSo),
een vakbond die kwetsbare landarbeid(st)ers op de landbouwbedrijven in de
West-Kaapprovincie verenigt. Samen met andere organisaties riepen zij in april
op tot het uitbrengen van proteststemmen, wat Wendy zelf natuurlijk ook heeft
gedaan: “Ik heb mijn stem gebruikt, maar niet ten voordele van een bepaalde
politieke partij. Ik heb onze eisen voor landarbeiders op de stembrief
geschreven. Zo kregen mensen onze boodschap te lezen en kregen de politieke
partijen te zien dat hun stilzwijgen over landarbeidersrechten en gebrek aan
openbare diensten, hen stemmen kost. Het is hoog tijd dat ze luisteren.”
In 1994 leken de verkiezingen een manier om de eeuwen van uitbuiting en
onteigeningen om te buigen. Maar meteen werd de Zuid-Afrikaanse markt geopend
voor producten uit Europa en de Verenigde Staten - sterk beschermde en
gesubsidieerde landbouweconomieën. Van deze oneerlijke concurrentie dragen de
landarbeiders de zwaarste gevolgen. Wendy’s wantrouwen is dan ook groot: “Hoewel
het verkiezingsmanifest van het ANC dit keer wel naar de nood aan waardig werk
en landarbeiderszaken verwees, betekent dit voor mij niet dat er concreet iets
zal veranderen. We vragen de overheid al lang om waardig werk te creëren. Er is
slechts een sprankeltje hoop dat het deze keer anders zal zijn. Het probleem is
dat het overheidsbeleid kapitalistisch en neoliberaal blijft. Misschien dat de
situatie zou veranderen met een socialistische regering, waarbij iedereen
gelijkwaardig is en waarbij rijkdom wordt verdeeld.”
€ 110 per maand
Is er dan niets veranderd sinds het einde van de apartheid? Toch wel. Sinds 1994
kwamen er een aantal wetten over arbeid en landhervorming ten voordele van
landarbeiders. Maar deze schijnbaar positieve regelgeving had negatieve
gevolgen. Wendy Pekeur: “Toen de wetgeving over de arbeidsvoorwaarden voor
landarbeiders werd ingevoerd, zagen we dit als een kans voor landarbeiders om
een minimumloon te ontvangen. Maar dit minimumloon bedraagt tegenwoordig
ongeveer € 110 per maand - het laagste in Zuid-Afrika. Met de steun van de
regering ontvangen de landarbeiders dus een armzalig loon! Wij strijden voor een
leefbaar loon, niet een minimumloon! Ook worden landarbeiders steeds vaker
slechts tijdelijk in dienst genomen en steeds vaker via
arbeidsbemiddelingsbureaus. Die respecteren de wet niet en buiten de
landarbeiders uit. Want de overheid dwingt de bestaande regelgeving zelfs niet
af.”
Te weinig land
Een ander voorbeeld is het beleid voor landhervorming, dat het principe
‘Bereidwillige koper – Bereidwillige verkoper’ hanteert. Land kan alleen voor
herverdeling in aanmerking komen indien de eigenaar dit vrijwillig te koop
aanbiedt en hiervoor tegen marktwaarde vergoed wordt. Enerzijds zijn er te
weinig eigenaars die willen verkopen, en anderzijds heeft de overheid de
middelen niet om veel land te kopen. Zo komt het dat de overheid te weinig land
heeft om te herverdelen onder de mensen die geen land bezitten noch zelf kunnen
kopen. Wendy: “We zeggen al lang dat dit principe de reden is waarom
landhervorming zo traag vooruitgaat. 15 jaar na de val van het apartheidsregime
is nog maar 4% van het land herverdeeld!”
Druk opvoeren
ANC-voorzitter Jacob Zuma genoot in de aanloop naar de verkiezingen de steun van
vakbondskoepel Cosatu en van de Communistische Partij (SACP). Maar Wendy ziet
hier geen garantie in voor een linkser beleid: “President Zuma stelde iemand met
een rechts signatuur aan als adjunct-minister voor Landbouw. Wat voor signaal is
dat? Er zetelen heel wat linkse mensen in het parlement, sommigen onder hen
komen zelfs van de SACP en de arbeidersbeweging. Maar zij moeten werken binnen
een neoliberaal beleidskader en dat laat hen niet toe de zaken van de
arbeidersklasse behoorlijk op te nemen. Enkel wanneer de overheid toegeeft dat
haar beleid de armen niet helpt, kan er iets veranderen.”
Daarom moet SiSo de druk blijven opvoeren, volgens Wendy: “We dienen onze
voorstellen in bij zowel lokale als nationale overheden. We organiseren
betogingen en stakingsposten voor relevante overheidsgebouwen. Als de overheid
niet wil luisteren, als niemand naar de landarbeiders wil luisteren, zullen we
ons op nationaal niveau organiseren. Misschien moeten we onze eigen
arbeiderspartij vormen en onze eigen mensen in het parlement zetten.”
[streamer:] “Met de steun van de regering ontvangen de landarbeiders een
armzalig loon!”
[auteur:] Anneleen De Keukelaere, fos Zuid-Afrika
FOSFOR: inhoudstabel
