Inhoudstafel :
Beste lezer,
Het is winter. Griepjes en verkoudheden duiken op. Maar geen nood: zijn we ziek,
dan gaan we naar de dokter. Met het voorschrift gaan we naar de apotheker. Alles
wordt grotendeels terugbetaald, van eventjes ziek zijn worden we niet echt
armer. We moeten er gewoon op tijd bij zijn.
Maar wat als we in Honduras wonen en daar verkouden geraken? Dan zijn medicijnen
en dokters veel te duur voor een gewone werkmens. Dan wachten we wel even af. In
het beste geval gaat onze verkoudheid vanzelf weg. Maar wat als dat niet zo is,
als het erger wordt, bronchitis bijvoorbeeld? Dan hebben we gespecialiseerde
hulp nodig die onbetaalbaar is. Zo gaat het er voor zeer veel mensen in het
Zuiden aan toe. Van een degelijke en betaalbare gezondheidszorg kunnen ze niet
genieten – ook al hebben ze daar recht op. Dikwijls beslissen ze om dierbare
bezittingen te verkopen of om hoge leningen aan te gaan. Dat duwt veel families
nog meer de dieperik in.
Medicijnen alleen al zijn vaak een groot probleem. Ze zijn niet alleen
onbetaalbaar, ze zijn ook onbereikbaar. Want je kunt ze alleen vinden in de
private apotheek, ver weg, in de grote stad.
Daarom steunt fos organisaties in het Zuiden die de toegang tot
geneesmiddelen hoog op de agenda zetten. Ze strijden voor betere wetgeving, maar
gaan ook lokaal aan de slag met gemeenschapsapotheken om degelijke en betaalbare
medicatie dichter bij de mensen te brengen. Ze tonen dat het anders kan, dat het
recht op gezondheid een haalbare kaart is!
Annuschka Vandewalle
Algemeen Secretaris fos-socialistische solidariteit
FOSFOR: inhoudstabel
Stelling: “De overheid reglementeert de verkoop van
geneesmiddelen. Sociale of lokale initiatieven zijn daarom overbodig.”
Noord:
Het is de taak van de overheid om een wettelijk kader te creëren waarin
verschillende initiatieven zich evenwichtig kunnen ontwikkelen. Het ene model
mag het andere niet uitsluiten. Want sociale initiatieven zijn zeker niet
overbodig, integendeel. Ons coöperatief apothekennetwerk neemt maar 7.5% van de
markt in, maar dat is genoeg om de prijzen te drukken. Als wij er niet meer
zouden zijn, zouden ook privé-apothekers al gauw hun korting achterwege laten en
hun prijzen verhogen. Ook via onze aanwezigheid in het Riziv slagen wij erin om
druk uit te oefenen.
William Janssens, directeur van coöperatieve apothekersvennootschap Multipharma
Zuid:
De overheid reglementeert inderdaad de verkoop van geneesmiddelen. Maar
tegelijk is zij beheerder en aanbieder van de gezondheidsdiensten. En op dat
vlak schiet de overheid, gelet op het krappe gezondheidsbudget, schromelijk
tekort. Per Nicaraguaan investeert de overheid 6 dollar per jaar in de
gezondheidszorg, terwijl de Wereldgezondheidsorganisatie voor ons land minimaal
20 dollar aanbeveelt. In zulke context hebben sociale organisaties zoals
Prosalud wel een plaats: we zijn nodig en vullen de overheidsdiensten aan zodat
de bevolking van Nicaragua een betere toegang tot gezondheid heeft. We doen dat
voornamelijk via het aanbieden van generische medicijnen en promoten het correct
gebruik ervan.”
Harry Velásquez, Directeur ProSalud, gezondheidspartner van fos in El Salvador
FOSFOR: inhoudstabel
Sociale apotheken in Midden-Amerika
Niet ver, niet duur
[intro] De medicijnen zijn aanwezig én betaalbaar: twee zaken die de sociale
apotheken mogen claimen - in tegenstelling tot openbare gezondheidsdiensten of
private apotheken. Maar wat hen écht bijzonder maakt, is de grote inzet van de
vrijwilligers voor de hele gemeenschap!
“Het is momenteel nogal druk; er loopt hier net een cursus voor de vrijwilligers
van de sociale apotheken,” zegt Harry Velásquez met een brede glimlach. Hij is
directeur van de Nicaraguaanse gezondheidsorganisatie Prosalud en stelt de
fos-delegatie aan de cursisten voor. Meer dan 30 vrijwilligers, hoofdzakelijk
vrouwen, volgen een bijscholing over de nieuwe geneesmiddelen in het aanbod van
de apotheken die ze beheren. Dankzij die apotheken hoeven de mensen op het
platteland geen verre en dure tochten naar de stad te ondernemen, om er veel te
dure medicijnen te kopen in een privé-apotheek. De sociale apotheken zijn een
van de manieren waarop Prosalud ijvert voor betaalbare en kwaliteitsvolle
geneesmiddelen en gezondheidszorg.
Gratis volgens de grondwet
Waarom is betaalbare medicatie zo moeilijk bereikbaar voor het merendeel van
de Nicaraguanen? Aan de grondwet ligt het alvast niet. Die stelt dat alle
inwoners – en op de eerste plaats de sociaal zwakkere groepen – recht hebben op
gratis gezondheidszorg. Maar de praktijk valt anders uit. De rijkste laag van de
bevolking wordt met open armen ontvangen in privé-klinieken. De bevolkingsgroep
die een formeel arbeidscontract heeft en dus sociale zekerheidsbijdragen
betaalt, kan terecht in het circuit van sociale zekerheidsklinieken. Maar ook
dat is voor slechts 20% van de bevolking weggelegd.
De overgrote meerderheid is aangewezen op de openbare gezondheidsdiensten. Deze
zijn dan wel gratis, maar de kwaliteit en de wachttijden zijn grote knelpunten.
Ook de geneesmiddelen zijn in theorie gratis. Maar aangezien de voorraden
beperkt zijn, moeten heel wat patiënten toch naar de privé-apotheek. Voor mensen
met een beperkt inkomen is dat zo goed als onbetaalbaar. De overheid geeft zelf
toe dat ze door gebrek aan middelen slechts kan instaan voor 70% van de medische
zorgen voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen. 30% blijft verstoken van goede
en betaalbare gezondheidsdiensten.
Waspoeder
In Midden-Amerika is medicatie een consumptieproduct zoals frisdrank of
waspoeder. Er wordt reclame voor gemaakt op TV en in de kranten. Maar deze
concurrentie leidt niet tot lagere prijzen, integendeel. In Nicaragua heeft de
farmaceutische industrie onder de voorbije liberale presidenten haar eigen
belangen in wetten weten te verankeren. Geneesmiddelen importeren kan enkel via
hen. Zo behouden zij hun controle op de invoer en op de prijzen van
geneesmiddelen. In El Salvador is de situatie al niet beter. Ex-president
Cristiani controleert er 40% van de farmaceutische markt. Hij heeft zijn
kompanen zitten op cruciale posten. Zij verlammen de staatsorganen die de
werking van de farmaceutische bedrijven zouden moeten controleren.
Tot 50% goedkoper
Sinds 2008 steunt fos organisaties in Honduras, El Salvador en Nicaragua die
geneesmiddelen betaalbaar en bereikbaar maken voor de sociaal zwakkere
bevolkingsgroepen. Prosalud heeft op dit ogenblik al 48 sociale verkooppunten
voor geneesmiddelen en 210 sociale apotheekjes opgericht in drie noordelijke
provincies van Nicaragua. Hier kunnen mensen de meest voorgeschreven
geneesmiddelen in hun generische versie kopen. De prijzen liggen 40 tot 50%
lager dan die van de gelijkwaardige merkgeneesmiddelen in de privé-apotheek.
Zoveel meer dan een apotheek
“Maar de sociale verkooppunten en apotheekjes doen meer dan alleen
geneesmiddelen verkopen,” zegt Harry. Hij verheft van enthousiasme zijn stem:
“Vooraleer we een verkooppunt openen, vormen we een gemeenschapscomité voor
gezondheid of – beter nog – steunen we op reeds bestaande
gemeenschapsorganisaties. Een gezondheidscomité bestaat uit minstens zeven
mensen die wij opleiden om in hun gemeenschappen actief de gezondheid te
bevorderen. Dat doen ze op verschillende manieren. Bijvoorbeeld in samenwerking
met de openbare gezondheidspost een inentingscampagne organiseren voor de meer
afgelegen gehuchten. Maar evengoed houden zij buurtopruimacties om ziektes te
voorkomen. Met andere woorden: deze gezondheidscomités en het sociale
verkooppunt vormen de spil van een gezondheidswerking in hun streek. Daarom ligt
een sociaal verkooppunt steeds in het centrum van een landelijke gemeente. In de
meer afgelegen gemeenschappen errond worden meestal enkele kleinere sociale
apotheekjes ingericht, die enkel de meest noodzakelijke geneesmiddelen in
voorraad hebben. Zo bereiken we op dit ogenblik 580.000 mensen.”
Vrijwillig
De sociale verkooppunten en apotheekjes worden opengehouden door vrijwillig(st)ers.
Die hebben natuurlijk vooraf opleiding en vorming nodig. “In deze cursus leren
we op de eerste plaats de geneesmiddelen kennen: voor welke aandoeningen ze
worden voorgeschreven, en hoe ze te gebruiken. Ik heb al eerder de basiscursus
van 12 dagen gevolgd en kom vandaag terug voor de vervolgcursus,” zegt
deelneemster Amarylis Pinoza. “We houden ook nauwgezet een boekhouding bij van
de levering en verkoop van geneesmiddelen en controleren regelmatig de
vervaldata. Prosalud laat toe dat we de geneesmiddelen 20% boven de aankoopprijs
verkopen. Daarmee kunnen we de onkosten dekken en als verantwoordelijke een
kleine compensatie voor onze tijd ontvangen. Want ik hou de apotheek de hele
week open, van maandag tot zaterdag van 8u ’s morgens tot 18u ’s avonds.”
Samenwerking met overheid
“Wij vinden samenwerking met de overheid belangrijk: gezondheidszorg is
immers haar verantwoordelijkheid. Wij willen de openbare gezondheidsdiensten
niet vervangen, maar aanvullen, zolang de overheid onvoldoende dekking kan
geven. Daarom overleggen wij met het ministerie van gezondheid over waar de
grootste noden zijn. Samen bezoeken we deze gemeenschappen om te zien of daar
een gezondheidscomité kan opgericht worden. Dat is waarom in de meeste gemeentes
onze gezondheidscomités perfect samenwerken met de gezondheidsdiensten,” aldus
Harry.
Diego Lopez Palacios richtte vorig jaar in zijn dorp ‘El Bote’ een sociale
apotheek op. Hij is van hetzelfde principe: gezondheid is een taak van de
overheid, samenwerking is dus een must. “Zelf vind ik die samenwerking heel
belangrijk. Dankzij de vorming begrijpen we nu dat we tegelijk én moeten toezien
op de kwaliteit en het functioneren van de gezondheidspost, én moeten
samenwerken om gezondheidscampagnes op te zetten, zoals het organiseren van een
bezoek van de dokter aan de afgelegen gehuchten van onze gemeenschap. Ikzelf en
de andere leden van ons comité vergaderen minstens één keer per maand met de
verantwoordelijke van de openbare gezondheidspost. Dan plannen we onze
gezamenlijke preventie- en gezondheidsacties zoals: een opkuisdag in de wijken,
een vaccinatiecampagne, bezoeken aan zwangere vrouwen, gezondheidsmarkten,
enzovoort,” aldus Diego.
Misbruiken vermijden
Nochtans kan het ook al eens mislopen. Bijvoorbeeld wanneer de lokale
vertegenwoordigers van het ministerie de sociale verkooppunten in strijd achten
met de ‘gratis gezondheidspolitiek’ van de linkse regering. Maar dikwijls
schuilt achter dit ‘politieke’ standpunt een minder fraaie werkelijkheid. Om hun
inkomen te verbeteren, zijn heel wat medewerkers van de gezondheidsposten na de
uren ook werkzaam in de privé-apotheek in het dorp. Of er zijn familiale banden
in het spel, de broer van de burgemeester die apotheker is, bijvoorbeeld.
Om dit soort misbruiken te vermijden, wil Prosalud de sociale apotheekjes
wettelijk erkend zien. Daarvoor ijveren ze samen met een netwerk van
gelijkaardige organisaties. In april 2010 behaalden ze een belangrijke
doorbraak: het Nicaraguaans parlement keurde de wet op de sociale apotheken
goed. In oktober 2010 stelde het netwerk een pak uitvoeringsbesluiten voor aan
het ministerie van gezondheid. Sindsdien is er echter weinig gebeurd. Alle
politieke energie ging naar de presidents- en parlementsverkiezingen van begin
november. “Nu de Sandinisten de verkiezingen gewonnen hebben, hoop ik dat zij de
uitvoeringsbesluiten snel goedkeuren. Het ministerie van gezondheid zelf is al
overtuigd van de complementaire rol die deze gemeenschapsapotheekjes vormen,”
besluit Harry hoopvol.
[Auteurs] Wim Leysens en Machteld Dhondt
Vorming en begeleiding voor Antonia in Honduras
Antonia is de beheerder van de gemeenschapsapotheek van Santa Fé
Arriba in Honduras. Toen vrouwencoöperatieve en fos-partner Comixmul de
gemeenschap voorstelde om een apotheek te installeren, werd Antonia door
haar dorpsgenoten voorgedragen. Door de gemeenschap gekozen worden is
een vereiste, net als kunnen lezen en schrijven, kunnen rekenen en
natuurlijk interesse hebben in gezondheid(szorg). Vervolgens heeft
Antonia deelgenomen aan allerlei vormingen over het gebruik, de dosering
en de effecten van medicatie. Nu staat er bij haar thuis een kast vol
medicijnen. Ze krijgt regelmatig bezoek van de verpleegster van het
dichtstbijzijnde gezondheidscentrum, 20 km verder. Een
gezondheidspromotor van Comixmul komt elke twee weken langs om haar te
bevoorraden. Ze kijken samen ook de vervaldata na. Antonia krijgt net
als alle andere beheerders van de gemeenschapsapotheken permanente
vorming. Daarin kan ze haar verhalen kwijt, haar twijfels voorleggen en
zich bijscholen. |
Ongekende dynamiek in El Salvador
De boerinnenorganisatie Amsati, partner van fos, vindt dat het
toegankelijk maken van geneesmiddelen een taak van de overheid is. Maar
waar de overheid faalt, probeert de organisatie haar steentje bij te
dragen. Bijvoorbeeld met gemeenschapsapotheken. En wat blijkt? De
vrouwen die deze apotheken beheren, zijn vaak de motor van vele andere
ontwikkelingen in hun gemeenschap. Het zijn dezelfde vrouwen die
campagnes voeren in hun dorp voor betaalbaar water. Of nog: onder hun
impuls zetten jongeren campagnes op tegen de vervuiling en verloedering
van hun dorp. Ze gaan het zwerfvuil oprapen en brengen de PET-flessen
naar de recyclage, die daar dan een kleine bijdrage voor geeft. Met de
opbrengst laten ze vuilbakken plaatsen in het dorp. Dat is in vele
dorpen ongewoon, maar wel heel erg nodig. Ze organiseren workshops over
gezonde voeding, hiv/aids-preventiecampagnes, acties tegen de betaling
van de doktersraadplegingen op het platteland… De gemeenschapsapotheken
zetten vaak een ongekende dynamiek in gang die verder reikt dan
gezondheidszorg, maar toch alles te maken heeft met gezondheid |
FOSFOR: inhoudstabel
“Iedereen weet de apotheek te vinden”
Iets meer dan een jaar geleden begonnen enkele inwoners van El Bote in Nicaragua
een sociale apotheek. Gedaan met de lange reizen naar de grote stad om er veel
te dure medicijnen te kopen. Diego Lopez Palacios is een van de
initiatiefnemers. Een gesprek.
Met deze sociale apotheek ben je niet aan je proefstuk toe. Waar ben je mee
begonnen?
Toen ik me 10 jaar geleden samen met mijn vrienden voor onze gemeenschap
begon in te zetten, zagen we dat de mensen hier heel wat problemen hadden. Zo
zijn we stilaan begonnen met een aantal sociale projecten. Met trots kunnen we
zeggen dat we nu, in tegenstelling tot vroeger, drinkbaar water en elektriciteit
hebben. In de school kunnen de kinderen terecht voor lagere en middelbare
studies. En we hebben ook de lokalen van de gezondheidspost opgeknapt. We mogen
zeggen dat we toch al heel wat bereikt hebben.
Wat heeft jullie ertoe aangezet om ook een apotheek te beginnen?
We zijn ermee begonnen bij het zien van al die ouders met hun zieke
kinderen. De openbare gezondheidspost werkt dan wel van maandag tot vrijdag,
maar nooit zijn er voldoende geneesmiddelen voorhanden. Mijn gemeenschap ligt op
40 km van de dichtstbijzijnde stad, El Cua. Dat is een rit van drie uur in de
laadbak van een camion over heel slechte wegen. Per dag rijden er maar twee
camions naar daar. In El Cua een geneesmiddel kopen, kost dus heel wat tijd en
geld.
Hoe zijn jullie van start gegaan?
We hoorden over Prosalud: dat zij de oprichting van sociale apotheken
stimuleren en de mensen vorming geven over het correct gebruik van medicijnen.
Zij zijn naar ons gekomen en dokter Harry heeft ons haarfijn uitgelegd wat de
voorwaarden en de engagementen zijn, in de eerste plaats om ons te organiseren
in een gemeenschapscomité. Ik heb dit later aan de gemeenschap voorgesteld. Het
idee werd enthousiast onthaald en dezelfde avond nog goedgekeurd. We hebben
onmiddellijk de leden van het comité verkozen en iemand die de geneesmiddelen
beheert en verkoopt.
Prosalud hecht veel belang aan de opleiding en vorming. Wat hield dat voor
jullie in?
Alle leden van het gemeenschapscomité werden opgeroepen om deel te nemen aan
een vorming. Die ging over de organisatie van een apotheekje, het belang van de
betrokkenheid en deelname van de gemeenschap, de taakverdeling binnen het comité
en – heel belangrijk – de samenwerking met de openbare gezondheidspost. De
apotheekbeheerder heeft een opleiding gevolgd over het gebruik van de
geneesmiddelen en het beheer van de voorraad. Zijn vorming duurde in totaal 15
dagen in de hoofdzetel van Prosalud in de stad Dario.
Hoe is deze dorpsapotheek onthaald door de bevolking?
In de dorpsapotheek bieden we de voornaamste geneesmiddelen aan die de
mensen hier nodig hebben. Allemaal in hun generische vorm, geen merkproducten.
De beheerder heeft de apotheekkast bij hem thuis staan, in het centrum van het
dorp. Per week komen er gemiddeld 150 mensen langs. Iedereen weet de apotheek te
vinden en ziet dat de geneesmiddelen goedkoop zijn, van goede kwaliteit zijn en
dezelfde werking hebben als degene die in de privé-apotheken van El Cua veel
meer kosten. Het apotheekje trekt niet alleen mensen van ons dorp aan maar ook
van de omliggende gehuchten, overdag en zelfs ’s nachts in geval van nood.
[auteur] Wim Leysens
FOSFOR: inhoudstabel
Steun fos-partners in El Salvador!
Een week van hevige regens heeft eind oktober meer dan 100 dodelijke
slachtoffers in Midden-Amerika gemaakt. Meer dan 700.000 mensen werden getroffen
door het natuurgeweld, dat woningen, bruggen en wegen vernielde. De duizenden
bewoners die moesten geëvacueerd worden, zijn ondertussen kunnen terugkeren. De
eerste noden zijn gelenigd, maar problemen zijn daarom nog niet voorbij.
El Salvador werd het ergst getroffen. "De hevigheid en de duur van de neerslag,
en de oppervlakte van de getroffen gebieden maken dat we voor een van de
grootste crisissen ooit staan," stelde de Salvadoraanse president, Mauricio
Funes, op het moment dat hij de noodtoestand in heel het land afkondigde. Grote
delen van de vlakke kustprovincies stonden onder water.
“Dit was een onbeschrijflijk drama voor de getroffen gemeenschappen,” aldus
Miguel Orellana van de Salvadoraanse Vereniging voor Gezondheidspromotie (ASPS),
partner van fos. Zij zijn al jaren actief onder meer in de regio Bajo Lempa, aan
de monding van de Lempa. “De eerste dagen konden we niet anders dan water en
voedsel uitdelen, mensen evacueren. De communicatie met onze
gezondheidspromotoren liep heel moeizaam, omdat ook zij zichzelf, hun eigen en
andere families in veiligheid moesten brengen op de daken van de huizen,”
getuigt Miguel Orellana.
In El Salvador werden meer dan 56.000 mensen tijdelijk in 638 schoolgebouwen
ondergebracht. Meestal vrouwen en kinderen. De mannen bleven zo dicht mogelijk
bij hun woningen en grond om toch te redden wat er te redden viel. Heel weinig
tot niets, voor velen. “De grootste klap was toen de mensen terugkeerden naar de
plaats waar hun huisje staat of stond; alles nat, alles weg, alles rot, geen
eten, geen kleren, niets meer. Bij de boeren, ook geen eten meer voor de
volgende maanden, want de planten op het veld zijn volledig verwoest, zodat er
niets te oogsten valt. Het is werkelijk een ramp voor zoveel mensen,” aldus
Miguel Orellana (eventueel weglaten indien er anders te weinig plaats is voor de
foto’s).
Onze partners in El Salvador kunnen alle mogelijke steun gebruiken om de
getroffen gemeenschappen te helpen! Officiële tellingen spreken van 10.000
waterputten of bronnen die door het vuile water werden besmet en moeten
gezuiverd worden. 25.000 toiletten die moeten hersteld worden. Deze maatregelen
zijn essentieel op korte termijn om het uitbreken van epidemieën te voorkomen.
Onze partners zullen zich vooral toeleggen op het herstel en desinfecteren van
de watervoorzieningen. Stort uw bijdrage op rekeningnummer 000-0000074-74 of
IBAN BE16 0000 0000 7474 (BIC BPOTBEB1) van fos in Brussel met vermelding
‘Noodweer El Salvador’. [WL]
FOSFOR: inhoudstabel
Gezondheid is een recht, wereldwijd. Toch blijft gezondheidszorg
in heel wat landen een voorrecht voor rijken. Kwaliteitsvolle gezondheidszorg
waar niemand van wordt uitgesloten: dat is wat fos met zijn gezondheidswerking
nastreeft. fos en haar partners willen overheden blijven wijzen op hun
verantwoordelijkheid om dit recht te verwezenlijken. Participatie van de
bevolking staat daarin centraal. Dat gaat van lokale mutualiteiten en
gemeenschapsapotheken over teams van gezondheidspromotoren tot lobbywerk en
wetswijzigingen. In elke context zijn de ervaringen van fos-medewerkers en
partnerorganisaties heel anders. De visie en ervaringen zijn nu terug te vinden
in de brochure “Een visie op opkomen voor het recht op gezondheid voor
iedereen”. Deze brochure kwam tot stand in samenwerking met het
onderzoekscentrum HERA (Health Research for Action) dat onze gezondheidswerking
evalueerde. [SB]
Je kan de brochure downloaden op www.fos-socsol.be of aanvragen op 02/552 03 00.
FOSFOR: inhoudstabel
In de 'koffer' duiken of in de 'maleta' in het Spaans: dat is
goed voor de gezondheid, wereldwijd! We duiken in koffers vol kennis en ervaring
over gezondheidspromotie. We: dat zijn enerzijds de Federatie van Socialistische
Mutualiteiten van Brabant, en anderzijds de Beweging van Vrouwen voor het Leven
(Mujeres por la Vida) en boerenbeweging Fenocin uit Ecuador. fos brengt deze
partners in gezondheid samen. Om te beginnen op de blog
www.duikindemaleta.blogspot.com, waar beide kanten regelmatig nieuwtjes
uitwisselen. Met welke campagne zijn de vrouwen van VIVA-SVV de straat op
gegaan? Hoe staat het met de controles van de ziekenhuizen waar de Vrouwen voor
het Leven zich aan wagen? Zo leren ze elkaar beter kennen, en houden ze een
vinger aan elkaars pols. Een bezoek aan de Ecuadoraanse partners staat volgend
jaar op het programma. Te volgen op deze blog! [IW]
FOSFOR: inhoudstabel
Vorig jaar fietsten Fanny, loketbediende bij De VoorZorg
Provincie Antwerpen, en haar man Luc heen en terug naar de Noordkaap: een tocht
van meer dan 10.000 km! Ze lieten zich hiervoor sponsoren en zo komt het dat er
in de loketten van de mutualiteit maar liefst 13 875,44 euro werd ingezameld.
Wat is er daarmee verwezenlijkt?
Heel wat. Het geld werd gebruikt om EHBO-kits aan te kopen voor de coöperatieven
van koffieboeren die verenigd zjin in de CNCJ (Coordinadora Nacional de Comercio
Justo), partner van fos. Maar die kits alleen volstaan niet: mensen moeten ook
weten hoe ze te gebruiken. Daarom werden er ook cursussen georganiseerd. In
april en mei van dit jaar kregen de gezondheidspromotoren een vierdaagse
medische opleiding over eerste hulp, reanimatie, symptomen herkennen van
bepaalde aandoeningen, injecties geven… Levensnoodzakelijk, want de koffieboeren
en hun gezinnen wonen vaak zeer afgelegen en geraken niet op tijd bij een
gezondheidspost in geval van nood of ziekte.
Bedankt voor jullie inzet en steun! [SB]
FOSFOR: inhoudstabel
Hoog tijd voor boerenverzet!
Als kleine boer(in) in Mozambique kan je maar beter je rechten kennen en je
aansluiten bij een boerenvereniging. Dat blijkt uit het verhaal van Celina en
fos-partner Unac.
Op weg naar het plaatsje Mbabalane rijden we in een scherpe bocht bijna in op
Celina Manjate. Ze staat midden op de weg, dochter op haar rug, fiets met lekke
band op de grond. Drie gele plastic containers staan netjes op een rij langs de
kant van de weg.
Illegaal
Celina verkoopt water en maakt graag tijd
voor een praatje. Drie keer per week, al vijf jaar lang, maakt ze een tocht van
dertig kilometer om zichzelf en haar buren te bevoorraden met drinkwater. Met
het geld koopt ze voedsel. Ze heeft wel een eigen stuk land, maar dat brengt
niet genoeg op om haar en haar drie kinderen heel het jaar voldoende eten te
geven. Ze woont in een droog gebied met harde grond en schrale oogsten. Dat is
waarom Celina’s man besloot om zijn kans als seizoenarbeider in Zuid-Afrika te
wagen. Nu werkt hij vlak over de grens op een grote boerderij. Hij is bijna
nooit thuis. Een reispas is te duur en dus trekt hij illegaal de grens over om
bij te verdienen. Een riskante onderneming, want de grote boeren in Zuid-Afrika
maken soms misbruik van de situatie. Ze verwittigen de politie die de arbeiders
terug over de grens jaagt voordat de lonen moeten worden uitbetaald.
Maïs, sla en tomaat
Celina overweegt om zich aan te sluiten
bij de lokale boerenvereniging NPAC (Nucleo Provincial das Associações
Camponeses) en zo een stuk geïrrigeerd land te kunnen verbouwen. De
boerenvereniging is vlakbij en Celina leidt ons erheen. Er is een rivier en
irrigatie: een groene oase in een dor landschap waarin halfkale bomen dorsten
naar de eerste regens. Die zullen zeker nog zes weken op zich laten wachten.
Meer dan veertig vrouwen werken op aparte veldjes onder begeleiding van één man
– een voorbeeld van het Mozambikaanse rollenpatroon. De man houdt toezicht over
de waterpomp en de irrigatiekanalen, want “vrouwen kennen daar niets van”! Hij
is ook een van de weinige leden die kan lezen en schrijven. Elk lid verkoopt
haar eigen producten, veelal maïs, sla en tomaat. Maar soms blijven de kopers
weg, want dichter bij de stad kunnen ze dezelfde producten kopen. Hoe verder van
de stad, hoe moeilijker de verkoop. En dan zijn er nog de grote Zuid-Afrikaanse
boeren die hun overschotten in Mozambique op de markt gooien…
“Boeren hebben rechten?”
Heeft de vereniging ooit overwogen om zich
aan te sluiten bij de nationale unie voor kleine boeren? We stellen de vraag aan
de aanwezigen. “Eigenlijk niet. Dat kost waarschijnlijk geld?” luidt hun
antwoord. “Ja, juist, maar de boerenunie geeft ook advies,” zegt José Caterina,
de vertegenwoordiger van de nationale boerenunie Unac (Uniao Nacional de
Camponeses), die met ons meereist. Hij gaat zitten in het gras en geeft uitleg,
want Unac heeft in dit gebied nog geen voet aan de grond. Het is de bedoeling
van Unac om samen met fos in deze regio een werking op te starten. De discussie
duurt lang en wij luisteren mee…
Unac ondersteunt boeren en hun organisaties. Ze organiseren vorming, technische
ondersteuning en toegang tot productiemiddelen: zaken waarvoor de overheid te
weinig middelen inzet. Op termijn wil men ook meer greep krijgen op de markt
zodat de boeren een betere prijs krijgen voor hun maïs.
Maar nog belangrijker: Unac verdedigt de rechten van de boeren. “Wat, boeren
hebben rechten? Nog nooit van gehoord! Welke rechten hebben boeren dan?”. De
reactie van de boeren toont aan dat het voor velen de eerste keer is dat ze met
de boerenunie in contact komen.
Multinationals
José beantwoordt hun vraag: volgens de wet
is de grond eigendom van wie hem bewerkt. Dat geldt ook voor deze boeren, die
hun velden langs de rivieren hebben. Daar is ondanks de droogte toch goede,
irrigeerbare grond te vinden. Grote landbouwbedrijven en multinationals azen op
die grond om op grote schaal te boeren. Ze treden de wet met de voeten of pakken
via achterpoortjes in de wet de grond van kleine boeren af. Die verliezen de
mogelijkheid om in hun levensonderhoud te voorzien. Ze worden verplicht om als
landarbeider te gaan werken voor de grote bedrijven voor minder dan één euro per
dag. Meestal gaat het dan nog om seizoenarbeid of tijdelijk werk. Het is dus
hoog tijd dat de boeren dit weten, en zich organiseren en zich ertegen
verzetten!
De strijd van de Mozambikaanse boeren is universeel. Unac is dan ook lid van Via
Campesina, een wereldwijde beweging van kleine boeren. Deze beweging beschermt
de rechten van boeren(gemeenschappen) en geeft hen meer inspraak in het beleid
dat ten slotte over hun toekomst gaat – en de onze!
[auteur] Oscar Marleyn, fos-medewerker in Mozambique
FOSFOR: inhoudstabel
Ingrediënten
- 1 blik gecondenseerde melk
- 1 el margarine
- 7 el nesquick of cacaopoeder
- hagelslag
Bereiding
Meng de eerste drie ingrediënten op de lijst in een kookpot. Breng aan de kook
op een gematigd vuur. Blijf de hele tijd roeren tot de massa compacter wordt en
minder vloeibaar. Laat het mengsel afkoelen in een diep bord. Wrijf je
handpalmen in met margarine om gemakkelijker balletjes te kunnen rollen. Werk ze
af met hagelslag. Smakelijk!
Dit recept werd ons bezorgd door Stiene Billen uit Gent. Wil jij ook je
favoriete recept in deze rubriek bekendmaken? Stuur het dan naar
noord@fos-socsol.be. Bedankt!
FOSFOR: inhoudstabel
Woonplaats: Genk
Bij fos: tolk-vrijwilliger tijdens uitwisselingen
Wat houdt dit in?
fos nodigt regelmatig bezoekers uit Latijns-Amerika uit. Bij ontmoetingen,
debatten of vormingen tolk ik dan. Ik doe dat heel graag, ook al vraagt dat wel
wat inspanning, want je leert meer over het verhaal van die mensen, over hun
projecten… Bovendien leer je ook vrijwilligers kennen van fos hier in België:
enthousiaste mensen die een andere wereld mogelijk willen maken.
Hoe ben je daarmee begonnen?
In 1987 kwam mijn broer, Dr. Michael De Witte, om in de oorlog in El
Salvador. Ik ben samen met mijn zus Roos naar El Salvador getrokken om zijn
stoffelijke resten te gaan halen, en ook zijn schriftjes met dagboeknotities.
Vooraf had ik Spaans geleerd met cassettes, en dan drie-vier weken een
onderdompeling ter plaatse. Daarna ben ik het blijven spreken met
Latijns-Amerikaanse vrienden hier in België. Ik had al eerder in het Frans
getolkt, een taal die ik heel goed beheers. De stap naar tolken in het Spaans
was dan gauw gezet, bijvoorbeeld tijdens enkele bezoeken aan Cuba met het ABVV
in de jaren ’90.
Waarom vind je het belangrijk om dit te doen?
Ik vind het belangrijk dat mensen hier getuigenissen en verhalen kunnen
horen van mensen uit het Zuiden. En ook omgekeerd, dat de bezoekers de werking
van fos leren kennen, de organisatie die hen steunt. Tweerichtingsverkeer dus.
Bovendien werkt fos met vakbonden. Dat vind ik heel belangrijke partners om de
maatschappij te veranderen, niet alleen in België, maar in heel de wereld.
Wil jij ook nu en dan vrijwillig tolken of documenten vertalen voor ons? Spreek
en schrijf je vlot Spaans, Engels, Portugees en/of Afrikaans? Laat het ons weten
op 02/552 03 00 of noord@fos-socsol.be!
FOSFOR: inhoudstabel
Internationale solidariteit is geen holle slogan voor de
socialistische beweging: heel wat organisaties steunen de werking van fos.
Multipharma draagt de gezondheidswerking van fos in Midden-Amerika een warm hart
toe. Directeur William Janssens geeft tekst en uitleg.
Waarom vinden jullie internationale solidariteit belangrijk?
Wij zijn een coöperatieve apotheekmaatschappij en wij zien het als onze
opdracht om de ontwikkeling van coöperatieven te ondersteunen, zeker in de
gezondheidssector. Wij hebben in België een belangrijke markt ontwikkeld en zijn
ook actief in de Europese vereniging van sociale apotheken. Maar je moet toch
ook iets ruimer kijken dan dat, en dan kom je automatisch terecht in landen waar
het op sociaal-economisch vlak bijzonder moeilijk is. De conclusie is dat er
naast publieke en private initiatieven, ook sociale initiatieven nodig zijn.
Coöperatieve organisatievormen bieden daar een goed antwoord op, want ze hebben
als doel: kwaliteitsvolle gezondheid op een economisch verantwoorde manier. Dat
is iets heel anders dan winstmaximalisatie! Winst mag er zijn, maar de return
naar de maatschappij is veel belangrijker. De coöperatieve structuur maakt dat
mogelijk.
En waarom precies de gemeenschapsapotheken in Midden-Amerika?
Omdat de initiatieven van fos aansluiten bij onze visie. De term die men
erop plakt, is voor ons minder belangrijk. Wat telt is de coöperatief-solidaire
gedachte erachter én de kwaliteit die men levert aan de lokale bevolking. Om te
vermijden dat mensen namaakmedicijnen krijgen, want dat is een groot probleem in
ontwikkelingslanden. Mensen denken dan dat ze gezondheid kopen, maar ze kopen
iets dat niet werkt, in het slechtste geval is het zelfs schadelijk. Dat jaagt
mij de stuipen op het lijf.
FOSFOR: inhoudstabel
